Oʻgʻil homila belgilari: xalq ishonchlari va ilm nima deydi

«Qorni uchli — oʻgʻil boʻladi», «shoʻr narsa yeyishni xohlayapti — demak, oʻgʻil» — bunday gaplarni deyarli har bir homilador ayol eshitadi. Qarindoshlar qorin shakliga, yuzga, ishtahaga qarab bola jinsini «aniqlab» berishadi. Xoʻsh, xalq orasida aytiladigan oʻgʻil homila belgilari haqiqatan ham ishlaydimi?

Ushbu maqolada eng koʻp tarqalgan ishonchlar birma-bir sanab oʻtiladi va ular haqida ilmiy tadqiqotlar nima deyishi koʻrsatiladi. Keyin homila jinsini haqiqatan ham bilish mumkin boʻlgan usullar va ularni necha haftadan qilish mumkinligi tushuntiriladi. Qisqa javob: xalq belgilari jinsni bashorat qilmaydi, ishonchli javobni faqat tibbiy tekshiruv beradi.

Qisqacha

Homila jinsi xromosomalarga bogʻliq: qizlarda XX, oʻgʻil bolalarda XY.
Qorin shakli va ertalabki koʻngil aynishi jinsni bashorat qilmagan (1999-yilgi tadqiqot).
Birinchi trimestrda oʻgʻil va qiz homilalarning yurak urishi orasida sezilarli farq topilmagan.
«Xitoy kalendari» Shvetsiyadagi 2,8 milliondan ortiq tugʻruqda tanga tashlashdan yaxshiroq natija bermagan.
Ishonchli usullar: 10-haftadan onaning qonidagi DNK testi va odatda 18–21-haftalarda qilinadigan UTT.

Homila jinsi nimaga bogʻliq

MedlinePlus maʼlumotiga koʻra, odam hujayralarida 23 juft xromosoma bor. Ulardan bir jufti — jinsiy xromosomalar: qizlarda ikkita X, oʻgʻil bolalarda bitta X va bitta Y xromosoma boʻladi. Yaʼni bola jinsi uning xromosomalari bilan belgilanadi. Onaning qorin shakli, ishtahasi yoki yuzidagi oʻzgarishlar bu xromosomalarni oʻzgartirmaydi.

Xalq orasidagi oʻgʻil homila belgilari va ilm nima deydi

Qorin shakli: uchli, oldinga chiqqan yoki pastda

Eng mashhur ishonch — qorin oldinga uchli boʻlib chiqsa yoki pastda tursa, oʻgʻil boʻladi. 1999-yilda AQShning Jons Xopkins universiteti olimlari bu va boshqa xalq belgilarini tekshirib koʻrishgan: bola jinsini bilmagan 104 nafar homilador ayol soʻrovdan oʻtkazilgan. Natija aniq boʻlgan — homila jinsi ayolning qorin shakli bilan muntazam bogʻliq boʻlmagan. Umuman olganda, ayollar bola jinsini yaxshi bashorat qila olmagan.

Ertalabki koʻngil aynishi (toksikoz)

«Toksikoz kuchli boʻlsa — qiz, yengil boʻlsa — oʻgʻil» degan gap ham keng tarqalgan. Yuqoridagi tadqiqotda ertalabki koʻngil aynishi ham bola jinsi bilan bogʻliq chiqmagan. Toʻgʻri, 1999-yilda The Lancet jurnalida chop etilgan qisqa hisobotda homiladorlikda juda ogʻir qusish (hyperemesis gravidarum) boʻlgan onalar orasida qiz tugʻilishi koʻproq uchragan. Lekin bu katta guruhdagi statistik bogʻliqlik, xolos — u alohida bir ayolda bola jinsini aniqlashga yaramaydi. Koʻpchilik ayollarda esa toksikozning kuchi hech narsani koʻrsatmaydi.

Yurak urishi tezligi

Keng tarqalgan ishonchga koʻra, homila yuragi daqiqasiga 140 martadan sekin ursa, oʻgʻil boʻladi. AQShda oʻtkazilgan tadqiqotda (2006) 14 haftagacha muddatda UTTdan oʻtgan 477 homilaning yurak urishi oʻlchanib, keyinchalik ularning jinsi bilan solishtirilgan. Qiz homilalarda yurak urishi oʻrtacha daqiqasiga 151,7, oʻgʻil homilalarda esa 154,9 marta boʻlgan va bu farq statistik jihatdan ahamiyatsiz chiqqan. Mualliflar xulosasi: birinchi trimestrda oʻgʻil va qiz homilaning yurak urishida sezilarli farq yoʻq. Eʼtibor bering, bu tadqiqotda oʻgʻil bolalarda koʻrsatkich hatto biroz yuqoriroq boʻlgan — yaʼni «sekin yurak — oʻgʻil» degan gap tasdiqlanmagan.

Taʼm istaklari: shoʻr, nordon yoki shirin

«Shoʻr va nordon narsaga intilish — oʻgʻil, shirinlikka — qiz» degan ishonch ham koʻp uchraydi. Biz bu ishonchni tasdiqlaydigan ishonchli ilmiy tadqiqotni topa olmadik. Homiladorlikdagi taʼm istaklarini jins belgisi deb hisoblash uchun asos yoʻq.

Yuz, teri va sochdagi oʻzgarishlar

«Husni ochilsa — oʻgʻil, yuzida dogʻ paydo boʻlsa — qiz» degan gaplar ham shunday. Bu belgilarning bola jinsini aniqlashini koʻrsatuvchi ilmiy dalil yoʻq. Xuddi shu gapni uzukni ip bilan qorin ustida aylantirish kabi «sinovlar» haqida ham aytish mumkin.

«Xitoy kalendari» va shunga oʻxshash jadvallar

Onaning yoshi va homila paydo boʻlgan oyga qarab jinsni «aniqlaydigan» xitoy oy kalendari internetda juda mashhur. 2010-yilda Shvetsiya va AQSh olimlari uni 1973–2006-yillarda Shvetsiyada tugʻilgan 2 840 755 nafar chaqaloq maʼlumotlarida tekshirishgan. Natija: kalendar bola jinsini tanga tashlashdan yaxshiroq bashorat qilmagan. Mualliflar hatto bolalar xonasini bu kalendar natijasiga qarab boʻyamaslikni hazil bilan maslahat berishgan.

Homila jinsini aniq bilishning ishonchli yoʻllari

Xalq orasidagi oʻgʻil homila belgilari tanga tashlashdan koʻra yaxshiroq natija bermasa-da, bola jinsini ancha ishonchli bilish mumkin boʻlgan tibbiy usullar bor.

Onaning qonidagi DNK testi (NIPT) — taxminan 10-haftadan

Homiladorlik paytida yoʻldoshdan ajralgan DNK boʻlakchalari onaning qoniga oʻtadi. Bu DNKni tekshiradigan test (NIPT, hujayradan tashqari DNK testi) asosan Daun sindromi kabi xromosoma kasalliklari xavfini aniqlash uchun ishlatiladi. ACOG tushuntirishicha, uni homiladorlikning 10-haftasidan boshlab qilish mumkin, natijasi taxminan bir haftada chiqadi. MedlinePlus tushuntirishicha, testni oʻtkazish uchun qonda yetarli miqdorda homila DNKsi boʻlishi kerak, bu odatda 10-haftalarga toʻgʻri keladi.

Qonda Y xromosomaga xos DNK topilsa, homila oʻgʻil boʻladi. 2011-yilda JAMA jurnalida chop etilgan 57 ta tadqiqot sharhiga koʻra, onaning qoni orqali jinsni aniqlash yuqori aniqlik koʻrsatgan, lekin 100 foiz emas. Shu sharhda 7 haftadan oldin qilingan testlar va siydik orqali qilinadigan testlar ishonchsiz deb topilgan. Esda tuting: NIPT skrining testi, uni qachon va nima uchun qilishni shifokoringiz bilan maslahatlashing.

Ultratovush tekshiruvi (UTT) — odatda 18–21-haftalarda

NHS maʼlumotiga koʻra, homiladorlikdagi asosiy skrining UTTsi odatda 18–21-haftalar oraligʻida oʻtkaziladi. Uning maqsadi — bolaning oʻsishi va rivojlanishini, ayrim tugʻma nuqsonlarni tekshirish. Xohlasangiz, shu tekshiruvda bola jinsini ham bilishingiz mumkin. Biroq NHS ogohlantiradi: mutaxassis jinsni 100 foiz aniqlik bilan ayta olmaydi, masalan, bola noqulay holatda yotgan boʻlsa, jinsni koʻrish qiyin yoki imkonsiz boʻlishi mumkin. Baʼzi shifoxonalar esa jinsni aytmaslik tartibiga amal qiladi.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak

Bola jinsini bilish — qiziqarli, lekin homiladorlik kuzatuvining asosiy maqsadi ona va bolaning sogʻligʻi. Quyidagi hollarda shifokoringizga murojaat qiling:

homiladorlikning 18–23-haftalari oraligʻida boʻlsangiz-u, hali skrining UTTsidan oʻtmagan boʻlsangiz (NHS);
qondagi DNK testi natijasi xavf yuqori ekanini koʻrsatsa — ACOG yozishicha, bunday natija aniq tashxis qoʻyuvchi tekshiruv bilan tasdiqlanishi kerak;
qindan qon ketsa (NHS — zudlik bilan);
bola odatdagidan kamroq qimirlasa (NHS — zudlik bilan, ertangi kunni kutmasdan);
37 haftadan oldin muntazam toʻlgʻoqqa oʻxshash ogʻriqlar boshlansa (NHS — zudlik bilan).

Koʻp beriladigan savollar

Oʻgʻil homila belgilari toʻgʻrimi?

Yoʻq. Qorin shakli, koʻngil aynishi, yurak urishi tezligi va xitoy kalendari tekshirilgan tadqiqotlarda ular bola jinsini bashorat qilmagan. Ular toʻgʻri chiqsa ham, bu tasodif.

Bola jinsini necha haftada bilish mumkin?

Onaning qonidagi DNK testi taxminan 10-haftadan qilinadi. UTTda jins odatda 18–21-haftalardagi skrining tekshiruvida koʻrinadi, lekin bola holatiga qarab har doim ham aniq koʻrinmasligi mumkin.

Yurak urishiga qarab jinsni aniqlasa boʻladimi?

Yoʻq. 477 homilada oʻtkazilgan tadqiqotda birinchi trimestrda oʻgʻil va qiz homilalar yurak urishida sezilarli farq topilmagan.

UTT jinsni notoʻgʻri aytishi mumkinmi?

Ha, mumkin. NHS maʼlumotiga koʻra, mutaxassis jinsni 100 foiz aniqlik bilan ayta olmaydi, ayniqsa bola noqulay holatda yotgan boʻlsa.