Gemaroy belgilari va uni uy sharoitida yengillashtirish yoʻllari

Gemaroy belgilari inson hayot sifatiga jiddiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan holat boʻlib, u toʻgʻri ichak va anus sohasidagi shishgan hamda yalligʻlangan venalar bilan bogʻliqdir. Ushbu muammo koʻpchilikka tanish boʻlib, uning paydo boʻlishi turli jismoniy omillar va turmush tarziga borib taqaladi. Tibbiy nuqtai nazardan bu holat gemoroy deb ham ataladi va uning namoyon boʻlish shakllari turlicha boʻlishi mumkin.

Tanadagi bu oʻzgarishlarni oʻz vaqtida payqash va ularga eʼtibor qaratish juda muhimdir. Aksariyat hollarda yengil belgilar oʻz-oʻzidan bir necha kun yoki bir hafta ichida yoʻqolib ketishi mumkin. Shunga qaramay, alomatlarning xususiyatini bilish va ularni farqlay olish har bir insonga oʻz vaqtida toʻgʻri choralar koʻrishga yordam beradi.

Gemaroy nima va u qanday turlarga boʻlinadi

Tibbiy tilda hemorrhoids deb nomlanuvchi bu muammo anus va pastki toʻgʻri ichak qismidagi shishgan hamda yalligʻlangan venalarni oʻz ichiga oladi. Ular joylashishiga koʻra ichki va tashqi turlarga boʻlinadi va har birining oʻziga xos xususiyatlari mavjud. Ushbu tomirlarning kengayishi inson kundalik faoliyatida noqulayliklar tugʻdirishi mumkin boʻlgan jarayondir.

Ichki gemoroy toʻgʻri ichak ichida, anus teshigidan taxminan 2 dan 4 santimetr yuqorida rivojlanadi. Ular odatda ogʻriqsiz boʻladi va koʻpincha qon ketishi bilan namoyon boʻladi. Ichki tugunlar oʻzining ogʻirlik darajasiga koʻra toʻrt xil sinfga boʻlinadi, bu esa ularning qanchalik rivojlanganini koʻrsatadi.

Tashqi gemoroy esa toʻgʻridan-toʻgʻri anus tashqi qismidagi teri ostida hosil boʻladi. Bu sohada somatik ogʻriq tolalari juda koʻp boʻlgani sababli, tashqi tugunlar koʻpincha kuchli ogʻriq, tirnash xususiyati, qichishish va shishishni keltirib chiqaradi. Shuningdek, tashqi tugun ichida qon toʻplanib, qon laxtasi hosil boʻlganda trombozlashgan gemoroy yuzaga keladi.

Ichki tugunlar

Ichki gemoroy toʻgʻri ichak ichida joylashib, odatda ogʻriqsiz kechadi va toʻrt xil ogʻirlik darajasiga ega.

Tashqi tugunlar

Tashqi gemoroy teri ostida joylashib, qichishish, shish va kuchli ogʻriqni keltirib chiqaradi.

Trombozlashgan holat

Trombozlashgan gemoroy tashqi tugun ichida qon toʻplanib, laxta hosil boʻlganda yuzaga keladi.

• Ichki tugunlar teshikdan 2-4 sm yuqorida joylashadi.
• Tashqi tugunlar teri ostida tashqarida hosil boʻladi.
• Ichki turlar odatda ogʻriqsiz boʻladi.
• Tashqi turlar koʻp miqdordagi ogʻriq tolalariga ega.

Gemaroy belgilari va ularning asosiy koʻrinishlari

Gemoroy belgilari haqida gap ketganda, ularning qay darajada namoyon boʻlishi tugunlarning turiga va joylashgan oʻrniga bevosita bogʻliqligini taʼkidlash joiz. Ichki tugunlar koʻpincha koʻrinmaydi va sezilmaydi, lekin ularning asosiy belgisi najas chiqarish vaqtida yoki undan keyin paydo boʻladigan yorqin qizil qon ketishidir. Bu holat koʻpchilikni choʻchitib yuborishi mumkin, ammo ichki tugunlarda ogʻriq sezilmasligi odatiy holdir.

Tashqi tugunlar esa oʻzining yoqimsiz alomatlari bilan tezda seziladi. Tashqi qismdagi ogʻriq, terining tirnash xususiyati, qichishish va sezilarli shishish bemorlarga katta noqulaylik tugʻdiradi. Ayniqsa, tashqi tugunda qon quyilib qolganda, yaʼni tromboz yuzaga kelganda, oʻtkir va chidab boʻlmas ogʻriq paydo boʻladi, bu esa darhol eʼtibor talab qiladi.

Alomatlarning namoyon boʻlishi vaqti-vaqti bilan kuchayishi yoki pasayishi mumkin. Koʻpgina yengil belgilar maxsus muolajalarsiz ham bir necha kun ichida yoki bir hafta mobaynida oʻz-oʻzidan yoʻqoladi. Shunga qaramay, agar alomatlar uzoq vaqt davomida yaxshilana bormasa yoki tez-tez takrorlanib tursa, mutaxassis koʻrigidan oʻtish tavsiya etiladi.

Qon ketishi

Ichki tugunlar uchun xos boʻlib, odatda ogʻriqsiz va yorqin qizil rangda kuzatiladi.

Ogʻriq va qichishish

Tashqi sohada sezuvchanlik yuqori boʻlgani bois kuchli tirnash xususiyati va ogʻriq yuzaga keladi.

Shishish va tugunlar

Anus atrofida kichik qavariqlar yoki shishlar paydo boʻlishi tashqi tugun belgisi hisoblanadi.

• Yorqin qizil qon izlari.
• Anus atrofida qichishish.
• Oʻtirganda noqulaylik.
• Tashqi qismda shish paydo boʻlishi.

Erta va kech belgilar

Kasalikning boshlangʻich davridagi erta belgilar koʻpincha unchalik sezilmaydi va insonlar ularga eʼtibor bermasligi mumkin. Dastlabki bosqichlarda ichakni boʻshatish vaqtida yengil qichishish, yoqimsiz hissiyot yoki qogʻozda juda oz miqdordagi qizil izlar uchrashi mumkin. Bu kabi yengil alomatlar koʻpincha vaqtincha boʻlib, turmush tarzini biroz oʻzgartirish orqali tezda oʻtib ketadi.

Vaqt oʻtishi bilan yoki muammo eʼtiborsiz qoldirilsa, kech belgilar va ogʻirroq holatlar yuzaga keladi. Kechki bosqichlarda tugunlar kattalashib, tashqariga chiqib qolishi va ularni qoʻl bilan joyiga qaytarish talab qilinishi mumkin. Shuningdek, doimiy ogʻriq, kuchli qon ketish va yalligʻlanish jarayonlari kuchayib, kundalik hayot tarzini jiddiy ravishda cheklab qoʻyadi.

Erta bosqichdagi belgilar oʻz-oʻzidan yoʻqolishi odatiy hol boʻlsa-da, ularning takrorlanib turishi kasallik kuchayishidan darak beradi. Shuning uchun har qanday oʻzgarishlarni kuzatib borish va vaqtida oldini olish choralarini koʻrish muhim ahamiyat kasb etadi. Kechki belgilarni oʻz vaqtida aniqlash asoratlarning oldini olishga xizmat qiladi.

Boshlangʻich qichishish

Dastlabki paytlarda faqat yengil qichishish va noqulaylik seziladi.

Vaqti-vaqti bilan qonash

Erta bosqichda kam miqdordagi qon izlari kuzatilishi mumkin.

Kechki ogʻriqlar

Kasalik kuchayganda doimiy ogʻriq va tugunlarning tushishi kuzatiladi.

• Yengil qichishish va bezovtalik.
• Kam miqdordagi qon izlari.
• Tugunlarning kattalashishi.
• Doimiy ogʻriq va shish.

Gemaroy rivojlanishining asosiy sabablari

Ushbu muammoning kelib chiqishiga taʼsir qiluvchi asosiy omillardan biri bu ichakni boʻshatish vaqtida ortiqcha zoʻriqishdir. Surunkali ich qotishi yoki aksincha, tez-tez takrorlanadigan ich ketishi ham tos boʻshligʻidagi venalarga kuchli bosim oʻtkazadi. Natijada qon tomirlari kengayib, yalligʻlanadi va tugunlar hosil boʻlishiga zamin yaratadi.

Homiladorlik va tugʻruq davri ayollarda bu muammoning yuzaga kelishida katta rol oʻynaydi. Homila vaznining tos boʻshligʻidagi qon tomirlariga bosim oʻtkazishi hamda organizmdagi gormonal oʻzgarishlar gemoroy paydo boʻlishini tezlashtiradi. Umumiy gormonal darajaning koʻtarilishi va bachadonning kattalashishi homiladorlik davrida bu holatni juda keng tarqalgan holatga aylantiradi.

Yosh oʻtishi bilan bogʻliq oʻzgarishlar ham asosiy sabablardan biridir. Keksalik sari anus tomirlarini qoʻllab-quvvatlab turuvchi toʻqimalar tabiiy ravishda zaiflashib boradi. Bu esa toʻqimalarning elastikligini yoʻqotishiga va venalarning kengayib chiqishiga sharoit yaratadi.

Zoʻriqish va ich qotishi

Najas chiqarishdagi ortiqcha kuchlanish va surunkali qabziyat asosiy sabablardandir.

Homiladorlik davri

Homilaning bosimi va gormonal oʻzgarishlar bu davrda muammoni keltirib chiqaradi.

Yosh omili

Yillar oʻtishi bilan toʻqimalarning tabiiy ravishda zaiflashishi sabab boʻladi.

• Surunkali ich qotishi.
• Ich chiqarishdagi zoʻriqish.
• Homiladorlik va tugʻruq jarayoni.
• Organizmdagi yoshga oid oʻzgarishlar.

Tashxis qoʻyish va tekshiruv jarayoni

Gemaroy alomatlari sezilganda, aniq holatni baholash uchun mutaxassis koʻrigidan oʻtish talab etiladi. Shifokor dastlab bemorning shikoyatlarini tinglaydi va umumiy ahvolini oʻrganadi. Tashxis qoʻyish jarayonida boshqa jiddiy kasalliklarni istisno qilish muhim ahamiyatga ega.

Anus va toʻgʻri ichak sohasini vizual koʻrikdan oʻtkazish orqali tashqi tugunlar yoki ularning holatini aniqlash mumkin. Shuningdek, ichki tugunlarni tekshirish uchun maxsus tibbiy usullar va asboblardan foydalaniladi. Bu jarayon shifokorga muammoning qanchalik chuqurligini va uning darajasini aniqlashga yordam beradi.

Tekshiruv davomida bemorga ortiqcha zoʻriqish keltirib chiqaruvchi holatlar haqida savollar beriladi. Shifokor tavsiya qilgan tekshiruvlar yordamida tashxis toʻgʻri qoʻyilib, shunga yarasha parvarish choralari belgilanadi.

Vizual koʻrik

Tashqi oʻzgarishlar va shishlarni koʻzdan kechirish orqali boshlangʻich baho beriladi.

Ichki tekshiruv

Maxsus vositalar yordamida ichki tugunlarning holati va darajasi aniqlanadi.

Boshqa sabablarni istisno qilish

Oʻxshash alomatlar beruvchi boshqa kasalliklarni aniqlash uchun qoʻshimcha tekshiruvlar oʻtkaziladi.

• Bemor shikoyatlarini tahlil qilish.
• Tashqi koʻrikdan oʻtkazish.
• Ichki kanalni tekshirish.
• Mutaxassis maslahati.

Uy sharoitida parvarish qilish va yengillashtirish

Uy sharoitida oʻz-oʻziga yordam berish orqali noqulayliklarni sezilarli darajada kamaytirish mumkin. Ratsiondagi kletchatka miqdorini bosqichma-bosqich oshirish va yetarli miqdorda suyuqlik ichish najasni yumshatishga hamda uning hajmini oshirishga yordam beradi. Shuningdek, kun davomida koʻp suv ichish va tola miqdori yuqori boʻlgan oziq-ovqatlarni isteʼmol qilish ichaklar faoliyatini yaxshilaydi.

Gigiyena va tinchlantiruvchi muolajalar ham muhim oʻrin tutadi. Kuniga ikki-uch marta oddiy iliq suv solingan idishda 10 dan 15 daqiqagacha vanna qabul qilish yalligʻlanishni pasaytiradi. Zarur boʻlganda, toza sochiqqa oʻralgan kichik muz paketini qisqa muddatga taʼsir qilgan hududga bosib turish ham shishni qaytarishga yordam beradi.

Kiyim tanlashda ham eʼtiborli boʻlish lozim. Keng bichimli paxta matosidan tikilgan ichki kiyimlarni kiyish, hojatdan soʻng hududni nam latta yoki bidete yordamida sekin va ehtiyotkorlik bilan tozalash tavsiya etiladi. Shifokor tavsiya qilgan retseptsiz dorixona vositalari, masalan, surtma va shamchalar ham noqulaylikni yengishga koʻmaklashadi.

Toʻgʻri ovqatlanish

Kletchatkaga boy oziq-ovqatlar va koʻp suyuqlik ichish najasni yumshatadi.

Iliq vannalar

Iliq suvli vannalar kuniga bir necha marta qabul qilinib, tinchlantiruvchi taʼsir koʻrsatadi.

Sovuq kompress

Muz paketini tozalovchi matoga oʻrab, qisqa muddatga bosish shishni kamaytiradi.

• Kletchatka va suyuqlikni koʻpaytirish.
• Iliq suvli vannalar qabul qilish.
• Muzli kompress qoʻllash.
• Paxtali keng kiyimlar kiyish.

Oldini olish va sogʻlom turmush tarzi

Muammoning oldini olish uchun kundalik odatlarni biroz oʻzgartirishning oʻzi kifoya qiladi. Muntazam ravishda jismoniy mashqlar bilan shugʻullanish ichak funksiyasini ragʻbatlantiradi va qabziyatning oldini olishga yordam beradi. Faol harakat qon aylanishini yaxshilab, tos sohasidagi turgʻunlikni kamaytiradi.

Kun tartibiga rioya qilish va ovqatlanish ratsionini muvozanatlash ham muhimdir. Kletchatkaga boy mahsulotlarni doimiy isteʼmol qilish najasning meʼyoriy holatda boʻlishini taʼminlaydi. Shu bilan birga, hojat vaqtida ortiqcha zoʻriqmaslik va uzoq vaqt oʻtirmaslik odatini shakllantirish zarur.

Sogʻlom turmush tarziga amal qilish nafaqat bu muammoning, balki umumiy ovqat hazm qilish tizimi kasalliklarining oldini oladi. Organizmni suv bilan toʻldirib turish va faol harakatda boʻlish har bir insonga oʻz salomatligini saqlashda eng yaxshi yordamchidir.

Muntazam harakat

Jismoniy faollik ichak ishini yaxshilab, qabziyatning oldini oladi.

Muvozanatli ratsiyon

Doimiy ravishda foydali va tolalarga boy mahsulotlarni isteʼmol qilish.

Toʻgʻri odatlar

Hojat vaqtida ortiqcha kuchlanmaslik va uzoq oʻtirmaslik.

• Muntazam jismoniy mashqlar.
• Yetarli miqdorda suv ichish.
• Tolali mahsulotlar isteʼmoli.
• Faol turmush tarzi.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak

• Agar uy sharoitidagi parvarishlar natijasida 7 kun ichida alomatlar yaxshilanmasa, shifokorga murojaat qiling.
• Alomatlar qayta-qayta takrorlansa yoki anus koʻrinishida oʻzgarishlar sezilsa, mutaxassis koʻrigidan oʻting.
• Kuchli, tinimsiz, quyuq va yopishqoq qon ketishi kuzatilsa, zudlik bilan tibbiy yordam oling.
• Pastki qismdan keladigan ogʻriqsiz qon ketishida boshqa sabablarni istisno qilish uchun shifokorga boring.
• Chidab boʻlmaydigan darajada kuchli va boshqarib boʻlmaydigan ogʻriqlarda tezkor tibbiy yordam talab etiladi.
• Yuqori harorat, titroq, umumiy ahvolning yomonlashuvi yoki tugunlardan yiring oqishi kabi infeksiya belgilarida shifokorga murojaat qiling.
• Sababsiz vazn yoʻqotish yoki ichak faoliyatining keskin oʻzgarishi kuzatilsa, mutaxassis bilan maslahatlashing.

Koʻp beriladigan savollar

Ichki va tashqi gemoroyning asosiy farqlari nimada?

Ichki tur toʻgʻri ichak ichida joylashib, asosan ogʻriqsiz va qon ketishi bilan kechadi. Tashqi tur esa teri ostida boʻlib, kuchli ogʻriq va qichishish beradi.

Homiladorlik davrida nima sababdan bu muammo paydo boʻladi?

Homilaning vazni tos tomirlariga bosim oʻtkazishi va organizmdagi gormonal oʻzgarishlar ushbu holatni keltirib chiqaradi.

Uy sharoitida ogʻriq va shishni qanday kamaytirish mumkin?

Iliq suvli vannalar qabul qilish, muz kompressini bosish va kletchatkali oziq-ovqatlarni koʻpaytirish yordam beradi.

Qon ketishi kuzatilganda qachon shifokorga borish kerak?

Agar qon ketish tinimsiz davom etsa, quyuq boʻlsa yoki ogʻriqsiz qonash kuzatilsa, zudlik bilan shifokorga murojaat qilish lozim.

Trombozlashgan gemoroy oʻzi nima va u qanday seziladi?

Bu tashqi tugun ichida qon toʻplanib laxta hosil boʻlishi boʻlib, juda kuchli va oʻtkir ogʻriq bilan seziladi.

Qachon gemoroy ogʻrigʻi tezkor tibbiy yordamni talab qiladi?

Chidab boʻlmaydigan kuchli ogʻriqlar, toʻxtovsiz qon ketish yoki infeksiya alomatlari paydo boʻlganda zudlik bilan yordam soʻrash kerak.

Gemaroy belgilari va ularning kelib chiqish sabablarini oʻz vaqtida aniqlash sogʻligingizni saqlashda muhim qadamdir. Toʻgʻri parvarish va shifokor tavsiyalariga amal qilish orqali ushbu noqulayliklarni yengish va oldini olish mumkin.

Manbalar

1. nottsapc.nhs.uk
2. guysandstthomas.nhs.uk
3. plymouthhospitals.nhs.uk
4. barnsleyccg.nhs.uk
5. ouh.nhs.uk
6. www.nhs.uk
7. icb.nhs.uk

Bu maqola umumiy maʼlumot uchun. U shifokor koʻrigi va maslahatining oʻrnini bosmaydi.