Teri toshmalari va ularning kelib chiqish sabablari

Terida toʻsatdan paydo boʻladigan qichishish va shishlar koʻpchilikka tanish holat boʻlib, tibbiyotda bu holat urtikariya deb ataladi. Odamlar orasida eshak yemi kasalligi nomi bilan mashhur boʻlgan bu muammo oʻziga xos qizgʻish boʻrtmalar va dogʻlar bilan tavsiflanadi. Ushbu holat hayot davomida taxminan 20 foiz odamda uchraydi va u har qanday yoshdagi kishilarda kuzatilishi mumkin.

Bunday teridagi oʻzgarishlar immunitet tizimining faollashuvi natijasida yuzaga keladi. Tanaga taʼsir qilgan turli omillar tufayli teri ostidagi hujayralar gistamin kabi kimyoviy moddalarni chiqaradi va natijada xarakterli alomatlar namoyon boʻladi. Kasallikning kechishi oʻtkir yoki surunkali shakllarga boʻlinib, har birining oʻziga xos xususiyatlari mavjud.

Eshak yemi kasalligi bu qanday holat va uning asosiy turlari

Tibbiyotda urtikariya nomi bilan maʼlum boʻlgan bu holat terining yuzaki qatlamidagi oʻzgarishlar bilan namoyon boʻladi. Bunda terida oʻlchami turlicha boʻlgan qizgʻish boʻrtmalar, shishlar yoki dogʻlar paydo boʻladi. Ular juda qichishadi va bemorga noqulaylik tugʻdiradi. Odamlar orasida keng tarqalgan eshak yemi kasalligi oʻzining tezkorligi bilan ajralib turadi.

Kasallikning davomiyligi va kechishiga qarab u bir nechta turlarga boʻlinadi. Oʻtkir urtikariya deb ataladigan turida toshmalar qisqa muddatli boʻlib, olti haftadan kam davom etadi. Bu tur koʻpincha oʻtkir infeksiyalar yoki allergik taʼsirlar ortidan kelib chiqadi va vaqti kelib butunlay yoʻqolib ketadi.

Aksincha, surunkali urtikariya uzoqroq davom etadi va olti haftadan ortiq muddat davomida qaytalanib turadi. Bunday bemorlar uzoq vaqt davomida teridagi yoqimsiz alomatlardan aziyat chekishadi. Shuningdek, holatlarning taxminan qirq foizdan ellik foizigacha boʻlgan qismida toshmalar angioedema bilan birga yoki mustaqil ravishda kuzatilishi mumkin.

«eshakemi kasalligi» masalasida asosiy qoida bitta: avval xavfsiz uy usullarini qoʻllang, xavfli belgilar paydo boʻlsa — shifokorga boring.

Oʻtkir toshmalar

Oʻtkir urtikariya qisqa muddatli boʻlib, odatda olti haftadan kam davom etadi va tezda oʻtib ketadi.

Surunkali toshmalar

Surunkali shakl olti haftadan koʻproq vaqt davomida saqlanib qoladi yoki muntazam ravishda qaytalanib turadi.

Angioedema bilan bogʻliqlik

Holatlarning yarmiga yaqin qismida terining chuqurroq qatlamlarining shishishi kuzatiladigan angioedema kuzatiladi.

• Qisqa muddatli oʻtkir shakllar
• Uzoq davom etuvchi surunkali holatlar
• Terining chuqur shishi bilan bogʻliq vaziyatlar

Eshak yemi kasalligi belgilari va ularning namoyon boʻlish bosqichlari

Ushbu holatning asosiy belgisi terida toʻsatdan paydo boʻladigan va qichishish keltirib chiqaradigan boʻrtmalardir. Individual toshmalar vaqtinchalik xususiyatga ega boʻlib, bitta boʻrtma odatda birdan paydo boʻladi va yigirma toʻrt soat ichida soʻnib ketadi. Biroq bir joyda toshma yoʻqolganda, boshqa joyda yangilari paydo boʻlishi mumkin.

Teridagi qizgʻish boʻrtmalarning yana bir muhim xususiyati shundaki, ularning markaziy qismi bosilganda koʻpincha oq rangga kiradi. Bu holat kapillyarlarning kengayishi va qon oqimining oʻzgarishi bilan bogʻliq. Shuningdek, boʻrtmalar hajmi kichik nuqtalardan tortib katta dogʻlargacha boʻlishi mumkin.

Alomatlar nafaqat terining tashqi koʻrinishini oʻzgartiradi, balki kuchli qichishish tufayli kundalik hayotga ham taʼsir qiladi. Bemorlar doimiy ravishda terini qirish istagini his qilishadi. Shuni yodda tutish kerakki, har bir alohida boʻrtma uzoq vaqt turmaydi, lekin butun jarayon bir necha kun yoki hafta davom etishi mumkin.

Vaqtinchalik boʻrtmalar

Har bir alohida toshma juda tez paydo boʻladi va odatda yigirma toʻrt soat ichida oʻz-oʻzidan yoʻqoladi.

Oqargan markazlar

Qizgʻish rangdagi boʻrtmalarning markaziy qismi bosib koʻrilganda oq rangga oʻzgarishi kuzatiladi.

Kuchli qichishish

Toshmalar bilan birga doimiy va kuchli qichishish hissi bemorlarga qiyinchilik tugʻdiradi.

• Qizgʻish va boʻrtgan dogʻlar
• Bosganda oqartiruvchi markaz
• Tez oʻzgaruvchan joylashuv

Qanday omillar va sabablar tufayli kelib chiqadi

Ushbu holat organizmdagi immunitet hujayralari, xususan mast hujayralarining faollashishi natijasida yuzaga keladi. Qachonki muayyan qoʻzgʻatuvchi taʼsir koʻrsatsa, bu hujayralar teriga gistamin kabi kimyoviy vositachilarni chiqaradi. Natijada qon tomirlari kengayib, teri ostida suyuqlik toʻplanadi va shishlar hosil boʻladi.

Keng tarqalgan sabablar qatoriga turli xil oziq-ovqat mahsulotlari kiradi. Ayniqsa yeryongʻoq, tuxum, daraxt yongʻoqlari va dengiz mahsulotlari koʻp hollarda qoʻzgʻatuvchi boʻlishi mumkin. Shuningdek, lateks, uy hayvonlarining tuki, gulchanglar va oʻsimliklar bilan muloqot qilish ham shu kabi holatlarni keltirib chiqarishi mumkin.

Bundan tashqari, dori vositalari, xususan antibiotiklar, aspirin, nosteroid yalligʻlanishga qarshi dorilar va angiotenzinga aylantiruvchi ferment ingibitorlari sabab boʻlishi mumkin. Bolalarda esa oʻtkir toshmalarning asosiy sabablaridan biri virusli infeksiyalar hisoblanadi. Jismoniy omillar ham eʼtibordan chetda qolmasligi kerak.

Oziq-ovqat mahsulotlari

Yeryongʻoq, tuxum, yongʻoq va dengiz mahsulotlari allergik reaksiyalar va toshmalarni keltirib chiqarishi mumkin.

Dori vositalari

Antibiotiklar, aspirin va boshqa dori turlari organizmda xuddi shunday oʻzgarishlarni boshlashi mumkin.

Virusli infeksiyalar

Ayniqsa bolalarda oʻtkir turdagi toshmalarning asosiy sababchisi sifatida virusli infeksiyalar koʻp uchraydi.

• Oziq-ovqat mahsulotlari
• Dori vositalari taʼsiri
• Virusli infeksiyalar
• Jismoniy taʼsirlar

Kimlarda va qaysi yoshda koʻproq uchraydi

Terining bu turdagi oʻzgarishlari har qanday yoshdagi insonlarda uchrashi mumkin. Statistik maʼlumotlarga koʻra, odamlarning taxminan yigirma foizi oʻz hayotining qaysidir davrida kamida bir marta shunday toshmalarni boshdan kechiradi. Bu esa muammoning naqadar keng tarqalganligini koʻrsatadi.

Mutaxassislar kuzatishlariga koʻra, mazkur holat bolalar va kattalarda birdek uchrashiga qaramay, yosh kattalar va oʻttiz yoshdan oltmish yoshgacha boʻlgan ayollarda biroz koʻproq kuzatiladi. Hormonal oʻzgarishlar va tashqi muhit omillari bu guruhdagi kishilarni koʻproq moyil qilishi mumkin.

Shuningdek, bolalar orasida ham bu holat istisno emas. Bolalik davrida taxminan har oʻn boladan biri urtikariyani boshdan kechiradi. Bolalardagi oʻtkir toshmalar koʻpincha asl oziq-ovqat allergiyasidan koʻra koʻproq virusli infeksiyalar fonida paydo boʻlishi ilmiy jihatdan tasdiqlangan.

Umumiy koʻrsatkich

Insoniyatning qariyb yigirma foizi hayoti davomida kamida bir marta shunday toshmalarga duch keladi.

Ayollar va yosh kattalar

Oʻttiz yoshdan oltmish yoshgacha boʻlgan ayollar hamda yosh kattalar guruhida bu holat biroz koʻproq uchraydi.

Bolalar orasida tarqalishi

Har oʻn boladan biri bolalik davrida ushbu terining oʻzgarishini boshdan kechirishi aniqlangan.

• Har qanday yoshdagi insonlar
• Oʻttiz yoshdan oltmish yoshgacha boʻlgan ayollar
• Bolalar va oʻsmirlar

Davolash haqida umumiy tushunchalar

Teridagi shish va qichishishlarni bartaraf etishda shifokor tavsiya qilgan dori vositalari muhim ahamiyat kasb etadi. Davolash jarayoni asosan organizmda gistamin taʼsirini kamaytirishga qaratilgan boʻladi. Mutaxassis koʻrigidan soʻng bemorning ahvoliga qarab tegishli muolajalar belgilanadi.

Shifokor tavsiya qilgan dori vositalari orasida tinchlantirmaydigan ogʻiz orqali qabul qilinadigan antigistamin preparatlari keng qoʻllaniladi. Ularni birinchi alomatlar yoki qichishish sezilgan paytda qabul qilish tavsiya etiladi. Bu dorilar allergik reaksiyaning kuchayishini toʻxtatishga yordam beradi.

Davolash jarayonida faqat dori vositalari bilan cheklanib qolmasdan, balki qoʻzgʻatuvchi omillarni aniqlash va ulardan qochish ham muhimdir. Agar maʼlum bir oziq-ovqat yoki jismoniy taʼsir sabab boʻlayotgan boʻlsa, kundalik turmush tarzini shunga mos ravishda oʻzgartirish talab etiladi.

Antigistamin preparatlar

Shifokor tavsiya qilgan zamonaviy antigistamin dorilar qichishish va shishlarni kamaytirish uchun ishlatiladi.

Qoʻzgʻatuvchilardan qochish

Muammoni keltirib chiqaruvchi omillarni aniqlab, ularni hayot tarzidan chiqarib tashlash davolashning asosiy qismidir.

Mutaxassis nazorati

Har qanday dori vositasini faqat shifokor koʻrsatmasi bilan qabul qilish salomatlikni saqlashda muhimdir.

• Shifokor tavsiya qilgan preparatlar
• Qoʻzgʻatuvchilarni cheklash
• Muntazam shifokor nazorati

Uy sharoitida parvarish qilish usullari

Yengil alomatlar kuzatilganda uy sharoitida oddiy va xavfsiz parvarish usullarini qoʻllash orqali bemor ahvolini yengillashtirish mumkin. Avvalo, maʼlum boʻlgan qoʻzgʻatuvchilar, oziq-ovqatlar yoki noqulay jismoniy muhitni aniqlab, ulardan qochish zarur. Bu keyingi xurujlarning oldini olishga yordam beradi.

Qichishishni kamaytirish uchun sovuk va nam mato yoki sochiqqa oʻralgan muz paketini terining bezovta qilayotgan qismiga bosib turish yaxshi samara beradi. Shuningdek, kalamin losyonlari yoki sovutuvchi mentolli kremlar kabi qichishishga qarshi mahalliy vositalardan foydalanish ham noqulaylikni kamaytiradi.

Kiyim tanlashda ham eʼtiborli boʻlish kerak. Ishqalanish va bosimni kamaytirish uchun yumshoq, keng bichimli paxtadan tayyorlangan kiyimlarni kiyish tavsiya etiladi. Agar toshmalar tez-tez qaytalansa, kundalik faoliyat, isteʼmol qilingan ovqatlar, dorilar va dogʻlarning davomiyligini yozib boradigan maxsus kundalik yuritish foydalidir.

Sovuq kompresslar

Sovuq va nam mato yoki sochiqqa oʻralgan muz teridagi noqulaylikni tinchlantirishga yordam beradi.

Mahalliy vositalar

Kalamin losyoni yoki mentolli kremlar kabi vositalar qichishishni qisman yengillashtiradi.

Toʻgʻri kiyim tanlash

Yumshoq va keng paxta kiyimlar kiyish ishqalanish hamda bosim natijasida paydo boʻladigan toshmalarni kamaytiradi.

• Maʼlum qoʻzgʻatuvchilardan qochish
• Sovuq kompresslar qoʻllash
• Mahalliy qichishishga qarshi kremlar
• Keng va yumshoq paxta kiyimlar
• Alomatlar kundaligini yuritish

Oldini olish va kundalik odatlar

Terining noxush reaksiyalarini oldini olish uchun kundalik turmush tarzida baʼzi qoidalarga amal qilish tavsiya etiladi. Avvalo, oʻzingizda allergik reaksiya yoki toshma chaqiradigan mahsulotlar va omillarni aniqlab, ularni cheklash muhim. Oziq-ovqat mahsulotlari, hayot tarzi va atrof-muhit taʼsirini kuzatib borish shular jumlasidandir.

Jismoniy omillar, masalan oʻta sovuq harorat, issiq, quyosh nurlari yoki haddan tashqari bosim va ishqalanish ham toshmalarni qoʻzgʻatishi mumkinligi sababli, bunday sharoitlardan imkon qadar saqlanish kerak. Terini quruq saqlash va uni tirnash xususiyati keltiruvchi kimyoviy moddalardan himoya qilish muhimdir.

Sogʻlom turmush tarziga rioya qilish, toʻgʻri ovqatlanish va organizmning umumiy holatini nazorat qilish immunitetni barqaror saqlashga yordam beradi. Har qanday shubhali holatda oʻz vaqtida mutaxassis bilan maslahatlashish kelgusida jiddiy muammolarning oldini oladi.

Qoʻzgʻatuvchilarni nazorat qilish

Tanaga salbiy taʼsir koʻrsatuvchi oziq-ovqat va tashqi omillarni aniqlab, ulardan uzoqroq yurish kerak.

Jismoniy muhitni moslashtirish

Haddan tashqari issiq, sovuq yoki quyosh nuridan himoyalanish orqali terining reaksiyasini kamaytirish mumkin.

Sogʻlom turmush tarzi

Immunitetni mustahkamlovchi odatlar va toʻgʻri ovqatlanish terining sogʻlomligini taʼminlaydi.

• Qoʻzgʻatuvchi omillardan qochish
• Jismoniy taʼsirlarni kamaytirish
• Sogʻlom ovqatlanish odatlari

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak

• Agar toshmalar qirq sakkiz soat ichida yaxshlana boshlamasa yoki kundalik hayotga toʻsqinlik qiladigan darajada ogʻir boʻlsa, shifokorga murojaat qilish kerak.
• Toshma davom etsa, yomonlashsa yoki olti haftadan ortiq muddat davomida qaytib kelaversa, albatta shifokor koʻrigidan oʻting.
• Agar teridagi boʻrtmalar oʻzidan keyin qorayish yoki koʻkarishlar qoldirsa yoxud odatdagidan koʻra koʻproq ogʻriqli boʻlsa, shifokorga boring.
• Agar toshmalar bilan birga lab, ogʻiz, til, tomoq yoki yuzning toʻsatdan shishishi kuzatilsa, darhol tez yordam xizmatiga qoʻngʻiroq qiling.
• Nafas olishda qiyinchiliklar, tez nafas olish, kuchli husroqli nafas, koʻkrak qafasida siqilish yoki tomoq yopilayotgandek tuyulsa, shoshilinch tibbiy yordam oling.
• Bosh aylanishi, hushdan ketish oldi holati, eskirish, qon bosimining keskin tushishi yoki hushni yoʻqotish kuzatilsa, zudlik bilan shoshilinch yordam oling.

Koʻp beriladigan savollar

Eshak yemi kasalligi oʻzi nima va uni nima keltirib chiqaradi?

Bu terida qichishuvchi boʻrtmalar paydo qiladigan holat boʻlib, u immunitet hujayralari gistamin chiqarishi natijasida yuzaga keladi. Oziq-ovqatlar, dori vositalari, infeksiyalar va jismoniy omillar asosiy sabablar sirasiga kiradi.

Individual toshmalar odatda qancha vaqt davom etadi?

Har bir alohida boʻrtma oʻtkinchi boʻlib, odatda toʻsatdan paydo boʻladi va yigirma toʻrt soat ichida soʻnib ketadi.

Oʻtkir va surunkali urtikariyaning farqi nimada?

Oʻtkir urtikariya qisqa muddatli boʻlib, olti haftadan kam davom etadi. Surunkali shakli esa olti haftadan ortiq davom etadi yoki muntazam ravishda qaytalanib turadi.

Bolalarda virusli infeksiyalar toshma chaqirishi mumkinmi?

Ha, bolalardagi oʻtkir urtikariya koʻpincha haqiqiy oziq-ovqat allergiyasidan koʻra koʻproq virusli infeksiyalar sababli yuzaga keladi.

Uy sharoitida yengil toshmalarni qanday davolash mumkin?

Sovuq kompresslar qoʻyish, qichishishga qarshi kalamin losyonlari ishlatish, yumshoq paxta kiyimlar kiyish va maʼlum qoʻzgʻatuvchilardan qochish tavsiya etiladi.

Nima uchun toshmalar bosilganda oq rangga kiradi?

Qizgʻish boʻrtmaning markaziy qismi bosilganda qon oqimining vaqtincha siqilishi hisobiga koʻpincha oq rangga oʻzgaradi.

Xulosa qilib aytganda, eshak yemi kasalligi keng tarqalgan va turli sabablarga koʻra yuzaga keladigan holatdir. Uning belgilari, sabablari va uy sharoitida parvarish qilish qoidalarini bilish bemorlarga oʻz vaqtida yordam berishda muhimdir. Agar alomatlar kuchaytirsa yoki xavfli belgilar kuzatilsa, zudlik bilan shifokorga murojaat qilish zarurligini unutmaslik kerak.

Manbalar

1. nih.gov
2. patient.info
3. nottsapc.nhs.uk
4. rbht.nhs.uk
5. uhsussex.nhs.uk
6. wsh.nhs.uk
7. www.nhs.uk

Bu maqola umumiy maʼlumot uchun. U shifokor koʻrigi va maslahatining oʻrnini bosmaydi.