Yoʻtalni uyda davolash va uning tabiiy usullari

Yoʻtalni uyda davolash usullarini qidirayotgan boʻlsangiz, avvalo bu organizmning tabiiy refleksi ekanini tushunib olish muhimdir. Yoʻtal nafas yoʻllarini shilimshiq, yot jismlar, tutun va boshqa tirnash xususiyati beruvchi moddalardan tozalash uchun xizmat qiladi. Quruq yoʻtal qichishish keltirib chiqaradi va mahsulotsiz boʻladi, nam yoʻtal esa pastki nafas yoʻllarini tozalashga yordam beradigan balgʻam yoki shilimshiq ishlab chiqaradi. Oʻtkir yoʻtal 3 haftadan kam davom etsa, surunkali yoʻtal kattalarda 8 hafta yoki undan uzoqroq, bolalarda esa 4 hafta yoki undan koʻproq davom etishini bildiradi.

Virusli yuqori nafas yoʻllari infektsiyalari, jumladan oddiy shamollash, gripp, COVID-19, RSV va oʻtkir bronxit yoʻtalning eng koʻp uchraydigan sabablaridandir. Shuningdek, bakterial pnevmoniya yoki koʻkyoʻtal kabi bakterial infektsiyalar kamroq uchraydigan sabablar sirasiga kiradi. Atrof-muhit va turmush tarzi omillari ham chekish, tamaki tutuni taʼsiri, havo ifloslanishi, chang va kimyoviy bugʻlar kabi holatlarni oʻz ichiga oladi. Pichan isitmasi kabi allergiyalar tomoq orqasidan shilimshiq oqishiga olib kelishi mumkin, oshqozon-ichak trakti reflyuksi esa ovoz paychalarini bezovta qiladi.

Nafas yoʻllari muammolari va ularning kelib chiqish sabablari

Koʻpgina virusli yoʻtal turlari hech qanday maxsus aralashuvsiz 1 haftadan 3 haftagacha boʻlgan muddatda oʻz-oʻzidan tuzalib ketadi. Shu sababli, organizmga dam berish va immunitetni qoʻllab-quvvatlash asosiy vazifa hisoblanadi. Astma kasalligi ham ayniqsa kechasi yoki sovuq havoda kuchayadigan yoʻtalni keltirib chiqarishi mumkin. Baʼzi dorilar, masalan, AFA ingibitorlari ham nojoʻya taʼsir sifatida surunkali quruq yoʻtalni keltirib chiqarishi ehtimoldan xoli emas.

Yoʻtalni uy sharoitida davolash jarayonida organizmning oʻzini tiklashi uchun sharoit yaratish muhimdir. Suv, tiniq shoʻrvalar va iliq kofevinsiz choy kabi suyuqliklarni yetarli miqdorda ichish shilimshiqni suyultirishga va suvsizlanishning oldini olishga yordam beradi. Ovqatlanish tartibiga eʼtibor qaratish va immunitetni koʻtaruvchi tabiiy mahsulotlarni tanlash tiklanish jarayonini tezlashtiradi.

Atrof-muhit omillarini nazorat qilish ham nafas yoʻllari salomatligida katta rol oʻynaydi. Xona havosini tez-tez shamollatib turish, chang va kimyoviy hidlardan uzoqda boʻlish nafas olishni yengillashtiradi. Agar yoʻtal uzoq vaqt davom etmasa yoki boshqa alomatlar qoʻshilsa, sababini chuqurroq oʻrganish talab etiladi. Har bir inson oʻz sogʻligiga eʼtiborli boʻlishi va organizm berayotgan signallarni oʻz vaqtida tushunishi kerak.

Koʻp suyuqlik isteʼmol qilish

Suv, tiniq shoʻrvalar va iliq choy kabi suyuqliklarni koʻp ichish shilimshiqni suyultiradi.

Asal yordamida tinchlantirish

Bir yoshdan oshganlar tomoq tirnashini yoʻqotish uchun asal isteʼmol qilishlari mumkin.

Havo namligini taʼminlash

Toza salqin bugʻ namlagichlari va bugʻli hammom havo quruqligini yengillashtiradi.

• Suyuqlikni koʻp ichish
• Xonani shamollatish
• Dam olish
• Asal isteʼmoli

Yoʻtalni uyda davolash usullari va ularning qoidalari

Yoʻtalni uyda davolash jarayonida bir nechta sinovdan oʻtgan tabiiy usullardan foydalanish tavsiya etiladi. Kattalar va bir yoshdan oshgan bolalar tomoq tirnashini yumshatish uchun har 2 soatda kerak boʻlganda 1 choy qoshiq asalni iliq suvga, choyga qoʻshib yoki toʻgʻridan-toʻgʻri isteʼmol qilishlari mumkin. Bu usul tomoqdagi yoqimsiz qichishishni kamaytiradi. Biroq asalni bir yoshgacha boʻlgan bolalarga berish mutlaqo mumkin emasligini yodda tutish kerak.

Havo quruqligini bartaraf etish uchun toza salqin bugʻ namlagichidan foydalanish yoki bugʻga boy hammomda oʻtirish nafas yoʻllarini ochadi. Tomoqdagi qichishishni kamaytirish uchun yirik yoshdagi bolalar va kattalar shirinliklar, qattiq konfetlar yoki muz parchalaridan foydalanishlari mumkin, bu esa nafas yoʻllari xavfsizligini taʼminlaydi. Iliq tuzli suv bilan ogʻizni chayqash ham noqulaylikni vaqtincha yengillashtiradi.

Tuzli suv tayyorlash uchun 8 untsiyali stakan iliq suvga 4 dan 1 yoki 2 dan 1 choy qoshiq tuzni eritib, tomoqni chayqash kifoya. Ushbu eritmani yutib yubormaslik muhimdir. Shuningdek, tanaga yetarli darajada dam berish tiklanish davrini tezlashtiradi va immunitetni mustahkamlaydi. Har bir usulni qoʻllashda meʼyor va shaxsiy xususiyatlarni hisobga olish zarur.

«yoʻtal uy sharoitida davolash» masalasida asosiy qoida bitta: avval xavfsiz uy usullarini qoʻllang, xavfli belgilar paydo boʻlsa — shifokorga boring.

Asaldan foydalanish tartibi

Bir yoshdan oshganlarga har ikki soatda bir choy qoshiq asal berish mumkin.

Tuzli suv bilan chayqash

Iliq suvga ozgina tuz solib tomoqni chayqash noqulaylikni kamaytiradi.

Konfet va muz parchalari

Kattalar tomoq qichishishini bosish uchun konfet yoki muzdan foydalanishlari mumkin.

• Asal bilan davolash
• Tuzli suv eritmasi
• Namlagich ishlatish
• Yetarli dam olish

Bolalarda nafas yoʻllari muammolarini davolash xususiyatlari

Bolalarda yoʻtal kuzatilganda ularning yoshi va umumiy holatiga alohida eʼtibor qaratish lozim. Aslo unutmangki, goʻdaklarga bir yoshga toʻlguniga qadar asal berish qatʼiyan taqiqlanadi, chunki bu infant botulizmi kabi jiddiy xavfni keltirib chiqarishi mumkin. Shuningdek, asosiy sogʻliqni saqlash tashkilotlari 6 yoshgacha boʻlgan bolalarga retseptsiz sotiladigan yoʻtal va shamollash dorilarini berishni tavsiya etmaydi.

Oʻn olti yoshgacha boʻlgan bolalar va oʻsmirlarga Rey sindromi xavfi tufayli aspirin berish mutlaqo mumkin emas. Agar uch oylikdan kichik goʻdakning toʻgʻri ichak harorati 100.4 Farengeyt yoki undan yuqori boʻlsa, zudlik bilan tibbiy yordam koʻrsatuvchi mutaxassisga murojaat qilish talab etiladi. Bolaning nafas olish jarayonini diqqat bilan kuzatib borish muhimdir.

Bolalarda nafas olishning tezlashishi, husrat ovozi bilan nafas olish, lablarning koʻkarishi yoki holsizlik kuzatilsa, bu xavfli belgi hisoblanadi. Bunday vaziyatlarda uy sharoitidagi usullar bilan cheklanmasdan, shifokor nazoratiga murojaat qilish zarur. Bolaning xotirjam muhitda boʻlishini taʼminlash va shifokor tavsiya qilgan dori vositalaridan foydalanish eng toʻgʻri yoʻldir.

Asalni bolalarga bermaslik

Bir yoshgacha boʻlgan bolalarga botulizm xavfi tufayli asal berish taqiqlanadi.

Dori vositalarini cheklash

Kichik yoshdagi bolalarga retseptsiz dori vositalarini berish tavsiya etilmaydi.

Aspirin ishlatmaslik

Oʻn olti yoshgacha boʻlgan bolalarga Rey sindromi xavfi sababli aspirin berilmaydi.

• Yosh bolalarga asal bermaslik
• Dori dozalariga eʼtibor
• Shifokor nazorati

Yoʻtalni uy sharoitida davolash jarayonida yoʻl qoʻyiladigan xatolar

Yoʻtalni davolashda baʼzi keng tarqalgan xatolar va notoʻgʻri tushunchalar mavjud boʻlib, ulardan qochish muhimdir. Misol uchun, koʻpchilik bakterial infektsiyalarni davolash uchun ishlatiladigan antibiotiklarni virusli shamollash yoki grippga qarshi oʻzboshimchalik bilan qabul qiladi. Aslida esa antibiotiklar virusli infektsiyalarga mutlaqo taʼsir qilmaydi va ularni davolamaydi. Shifokor tavsiya qilgan dori vositalaridangina koʻrsatmaga muvofiq foydalanish kerak.

Yana bir xato shundaki, ota-onalar kichik yoshdagi bolalarga kattalar uchun moʻljallangan dorilarni berishadi. Bu esa organizmga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin. Xalq orasida tarqalgan baʼzi afsonalarga tayanib, tasdiqlanmagan usullarni qoʻllash ham ahvolni ogʻirlashtirishi mumkin. Shuning uchun har qanday muolajani boshlashdan oldin uning xavfsizligiga amin boʻlish lozim.

Tabiiy vositalardan foydalanganda ham meʼyorni unutmaslik kerak. Haddan tashqari koʻp issiq choy ichish yoki notoʻgʻri muolajalar tomoq shilliq qavatini yana-da tirnash xususiyatiga ega boʻlishi mumkin. Sogʻlom turmush tarziga amal qilish va shifokor koʻrsatmalariga rioya qilish har doim eng yaxshi natija beradi.

Antibiotiklarni notoʻgʻri ishlatish

Antibiotiklar viruslarga taʼsir qilmaydi, ularni faqat shifokor tavsiya qilganda ichish kerak.

Bolalarga kattalar dorisini berish

Kichkintoylarga kattalar uchun moʻljallangan dori vositalarini berish xavflidir.

Tekshirilmagan usullar

Xalqona afsonalarga tayanib xavfli muolajalarni qoʻllamaslik lozim.

• Oʻzboshimcha antibiotik ichish
• Notoʻgʻri dorilarni qoʻllash
• Meʼyordan oshish

Mutaxassis yordami talab etiladigan holatlar

Uy sharoitidagi muolajalar har doim ham kutilgan natijani bermasligi mumkin. Agar yoʻtal uch haftadan uzoq davom etsa yoki surunkali yoʻtal sakkiz haftadan oshib ketsa, albatta shifokorga murojaat qilish kerak. Alomatlar oʻn kundan ortiq yaxshilanishsiz davom etsa, yoki isitma va yoʻtal avval yaxshilanib, keyin yana yomonlashsa, bu shifokor nazoratini talab qiladi.

Isitma toʻrt-besh kundan ortiq davom etsa yoki 104 Farengeyt va undan yuqori darajaga yetsa, zudlik bilan shifokorga borish zarur. Tushuntirib boʻlmaydigan vazn yoʻqotish, kechki payt kuchli terlash holatlari ham xavfli belgilar sirasiga kiradi. Kemoterapiya yoki diabet kabi kasalliklar tufayli immuniteti zaif boʻlganlar darhol mutaxassisga koʻrinishlari shart.

Boʻyin tomonlarining shishishi va ogʻrishi, qon yoki pushti rangli shilimshiqni yoʻtalib chiqarish jiddiy holatlardan darak beradi. Nafas olishning ogʻirlashishi, hansirash, gaplashishga qiynalish kabi holatlar kuzatilsa, vaqt yoʻqotmasdan tibbiy yordam chaqirish lozim. Koʻkrak qafasidagi keskin ogʻriqlar ham eʼtibordan chetda qolmasligi kerak.

Uzoq davom etuvchi yoʻtal

Yoʻtal 3 haftadan yoki surunkali holat 8 haftadan oshsa shifokorga borish kerak.

Yuqori isitma holatlari

Isitma 4-5 kundan koʻp davom etsa yoki 104 Farengeytga yetsa ehtiyot boʻling.

Nafas olishning qiyinlashishi

Nafas yetishmasligi va koʻkrak qafasidagi ogʻriqlar shoshilinch yordam talab qiladi.

• Uzoq davom etgan yoʻtal
• Yuqori isitma
• Qon aralash balgʻam
• Nafas qisilishi

Nafas yoʻllari kasalliklarining oldini olish choralari

Salomatlikni saqlash va yoʻtal kabi muammolarning oldini olish uchun kundalik odatlarga eʼtibor qaratish lozim. Immunitetni mustahkamlash, sifatli uyqu va toʻgʻri ovqatlanish organizmning viruslarga qarshi kurashish qobiliyatini oshiradi. Shuningdek, xonalarni muntazam tozalash va havoni yangilab turish ham muhim ahamiyatga ega.

Atrof-muhitdagi zararli omillar, jumladan tamaki tutuni va changdan saqlanish nafas yoʻllarini himoya qiladi. Sovuq havoda tashqariga chiqqanda burun orqali nafas olish va sovuq havoni toʻgʻridan-toʻgʻri yutmaslik tavsiya etiladi. Shaxsiy gigiena qoidalariga rioya qilish ham turli infektsiyalar yuqishining oldini oladi.

Organizmning suv balansini doimiy ravishda ushlab turish har qanday mavsumda muhimdir. Mavsumiy kasalliklar avj olgan paytda gavjum joylardan imkon qadar uzoqda boʻlish va profilaktika choralarini oʻz vaqtida koʻrish sogʻligingizni ishonchli qoʻriqlaydi. Har bir inson oʻz salomatligiga masʼuliyat bilan yondashishi zarur.

Immunitetni mustahkamlash

Vitaminlarga boy oziq-ovqatlar isteʼmol qilish va sifatli uyqu muhimdir.

Zararli odatlardan voz kechish

Chekish va tamaki tutunidan uzoqda boʻlish nafas yoʻllarini asraydi.

Gigiena qoidalari

Qoʻllarni tez-tez yuvish viruslar tarqalishining oldini oladi.

• Sogʻlom ovqatlanish
• Toza havo
• Gigiena
• Faol turmush tarzi

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak

• Yoʻtal uch haftadan koʻp davom etsa yoki surunkali holat sakkiz haftadan oshsa.
• Alomatlar oʻn kundan ortiq vaqt davomida yaxshilanish koʻrsatmasa.
• Isitma toʻrt-besh kundan ortiq davom etsa yoki 104 Farengeytga yetsa.
• Balgʻamda qon yoki pushti rangli shilimshiq kuzatilsa.
• Nafas olishning ogʻirlashishi, hansirash va koʻkrak qafasida ogʻriq boʻlsa.
• Bosh aylanishi, kuchli chanqoqlash yoki suvsizlanish belgilari paydo boʻlsa.
• Uch oylikdan kichik goʻdakda isitma 100.4 Farengeyt yoki undan yuqori boʻlsa.

Koʻp beriladigan savollar

Quruq va nam yoʻtalni qanday farqlash mumkin?

Quruq yoʻtal qichishish keltirib chiqaradi va balgʻamsiz boʻladi. Nam yoʻtal esa pastki nafas yoʻllarini tozalash uchun shilimshiq yoki balgʻam ishlab chiqaradi.

Oʻtkir va surunkali yoʻtalning farqi nimada?

Oʻtkir yoʻtal uch haftadan kam davom etadi. Surunkali yoʻtal esa kattalarda sakkiz hafta yoki undan uzoqroq, bolalarda esa toʻrt hafta yoki undan koʻproq davom etadi.

Virusli yoʻtal odatda qancha vaqt davom etadi?

Aksariyat virusli yoʻtal turlari bir haftadan uch haftagacha boʻlgan muddat ichida oʻz-oʻzidan tuzalib ketadi.

Bir yoshli bolaga yoʻtal uchun asal berish xavfsizmi?

Ha, bir yoshdan oshgan bolalarga tomoq tirnashini yoʻqotish uchun asal berish mumkin. Biroq bir yoshgacha boʻlgan bolalarga infant botulizmi xavfi tufayli asal berish mutlaqo taqiqlanadi.

Nima uchun yosh bolalarga retseptsiz yoʻtal dorilarini bermaslik kerak?

Asosiy sogʻliqni saqlash tashkilotlari olti yoshgacha boʻlgan bolalarga bunday dorilarni berish xavfsiz emasligi sababli ularni tavsiya etmaydi.

Qachon antibiotik qabul qilish kerak?

Antibiotiklar faqat bakterial infektsiyalarni davolash uchun ishlatiladi. Ular shamollash yoki gripp kabi virusli infektsiyalarga qarshi butunlay samarasizdir.

Xulosa qilib aytganda, yoʻtalni uyda davolash jarayonida organizmning tabiiy xususiyatlarini inobatga olgan holda toʻgʻri yondashish va xavf belgilarini oʻz vaqtida aniqlab shifokorga murojaat qilish eng maqbul yoʻldir.

Uy sharoitida davolash boʻyicha yana bir qoʻllanma: ich ketishini uyda davolash — suyuqlikni toʻldirish va xavfli belgilar haqida.

Manbalar

1. wsh.nhs.uk
2. www.nhs.uk
3. icb.nhs.uk
4. cuh.nhs.uk
5. nottsapc.nhs.uk
6. www.nhs.uk

Bu maqola umumiy maʼlumot uchun. U shifokor koʻrigi va maslahatining oʻrnini bosmaydi.